Archiwum kategorii: Aktualności

Postępy Fizyki 1/2026 – nowa koncepcja i szata graficzna

Okładka Postępów Fizyki 1/2026

Zapraszamy do lektury najnowszego numeru Postępów Fizyki. Jest to pierwszy numer, w który praca nowej redakcji, starannie dobranej przez zwycięzcę zeszłorocznego konkursu na Redaktora Naczelnego czasopisma, prof. dr. hab. Jerzego Garbarczyka z Politechniki Warszawskiej, pełniącego swoją funkcję od 1 stycznia 2026, wpisała się głęboką reformą koncepcyjną oraz odświeżeniem szaty graficznej. Wersja elektroniczna czasopisma jest całkowicie bezpłatna.

Aby ułatwić lekturę tekstów naukowych początkującym czytelnikom, a także szybkie przypomnienie sobie ich zawartości, wprowadzone zostało popularnonaukowe podsumowanie na zakończenie każdego artykułu. Czasopismo podzielono na trzy działy: „Badania i perspektywy” (artykuły naukowe, „Kwartał nauki” – aktualne podsumowanie najważniejszych osiągnięć naukowych polskiej fizyki), „Szkoła i uczelnia” (zagadnienia dydaktyki szkolnej oraz akademickiej) oraz „Ludzie i wydarzenia” (artykuły historyczne, wywiady, wspomnienia członków, oraz „Kronika PTF”).

W numerze 1/2026 zawarto dwa artykuły naukowe, dotyczące opisu kwantowego świata za pomocą superkomputerów oraz zastosowania luminescencyjnych materiałów koloidalnych w bioczujnikach. Druga część zawiera wywiad z wybitnym nauczycielem laureatów i finalistów Olimpiady Fizycznej oraz artykuł o dylematach dydaktyka fizyki. Na deser – druga część własnej, ponadsiedemdziesięciopięcioletniej historii czasopisma.

Do reformy czasopisma przyczyniły się również osoby związane z katowickim oddziałem PTF: członkami Rady Redakcyjnej PF są prof. dr hab. Grażyna Chełkowska oraz dr Andrzej Wilczek. Byli oni również członkami Komisji Konkursowej w konkursie na stanowisko Redaktora Naczelnego czasopisma „Postępy Fizyki”, która jednomyślnie zarekomendowała powołanie prof. Garbarczyka na stanowisko.

Zapraszamy również do lektury miesięcznika Biuletyn PTF, przygotowywanego przez Biuro Medialne PTF, który od początku roku jest elektronicznym dodatkiem do Postępów Fizyki. Każdy numer zawiera zaproszenia na wydarzenia, związane z fizyką, które odbywają się w poszczególnych polskich ośrodkach naukowych, a także mieści podsumowania z działalności popularyzatorskiej i naukowej poprzedniego miesiąca. Oddział katowicki w Biurze Medialnym reprezentuje dr Andrzej Wilczek i jest osobą kontaktową w przypadku chęci rozpropagowania wydarzeń promujących fizykę na terenie oddziału katowickiego i gliwickiego.

13-14.03.2026: XX Święto Liczby π

Plakat Święto Liczby pi 2026

 

Oddział katowicki Polskiego Towarzystwa Fizycznego objął patronatem honorowym obchody XX Święta Liczby π na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Wydarzenie odbędzie się na Wydziale Nauk Ścisłych i Technicznych, położonym w kampusie katowickim, chorzowskim oraz sosnowieckim, przez dwa dni, począwszy od dnia poprzedzającego dzień π (w notacji amerykańskiej 3/14), czyli w piątek 13 marca 2026 r. (rozpoczęcie o godz. 9:42 (3π)) oraz sobotę 14 marca 2026 r.

Święto Liczby π pozwala na spędzenie czasu na dobrej zabawie, przybliżającej osiągnięcia matematyki i dziedzin budujących nowe teorie i zastosowania, wykorzystując jej język.
Liczne konkursy, gry, zabawy logiczne, pokazy eksperymentów fizycznych i chemicznych, symulacji komputerowych, prezentacje i wykłady składają się na barwny obraz święta, otwartego szczególnie na uczniów i studentów.

Wyjątkowe miejsce wśród solenizantek dnia π zajmuje fizyka.

Szczegóły:
https://swietopi.pl
https://www.facebook.com/swietoliczbypi

04.12.2025 – Konwersatorium PTF – Jarosław Majewski „Studia i możliwości kariery naukowej w USA”

Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział w Katowicach

zaprasza na konwersatorium na którym

Jarosław Majewski, Ph.D.

Professor in the Department of Chemical & Biological Engineering at the University of New Mexico, Albuquerque, US
Affiliated Professor at the University of Warsaw, Poland

wygłosi wykład w języku polskim pt.

Studia i możliwości kariery naukowej w USA

Prezentacja przedstawi kluczowe informacje dotyczące podejmowania studiów oraz rozwijania kariery naukowej w Stanach Zjednoczonych. Uczestnicy poznają strukturę amerykańskiego systemu szkolnictwa wyższego, wymagania rekrutacyjne oraz dostępne formy finansowania, takie jak stypendia, asystentury czy granty badawcze. Omówione zostaną również ścieżki rozwoju naukowego – od studiów magisterskich i doktoranckich po postdoc i pracę na uczelni lub w instytucjach badawczych. Prezentacja wskaże praktyczne wskazówki dotyczące aplikacji, budowania portfolio oraz adaptacji w środowisku akademickim w USA, pomagając studentom świadomie zaplanować swoją przyszłość naukową za granicą.


Seminarium odbędzie się hybrydowo w czwartek 04.12.2025 r. o godz. 1600 w auli P/0/05, ul. 75 Pułku Piechoty 1A, budynek I, kampus chorzowski, oraz poprzez platformę Teams.
Do transmisji w Teams można dołączyć od godz. 1530.

Link do transmisji: Teams.

23.10.2025 – Konwersatorium PTF – Tadeusz Firszt „Zapomniana myśl Artura Stanleya Eddingtona. Model Słońca z ρ(0)=0”

Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział w Katowicach

zaprasza na konwersatorium na którym

Tadeusz Firszt

Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika
Śląski Park Nauki
41-500 Chorzów, al. Planetarium 4

wygłosi wykład w języku polskim pt.

Zapomniana myśl Artura Stanleya Eddingtona.
Model Słońca z ρ(0)=0

 

W 1926 roku Eddington [1] napisał:The density at the center [of star] is zero, the mass being driven away by the intense radiation pressure”. Nie skonstruował On jednak modelu, w którym gęstość masy ρ w środku gwiazdy spełniałaby warunek ρ(0) = 0. W niniejszej prezentacji, w oparciu o to założenie, przedstawiony zostanie model Słońca, w którym w środku istnieje tylko ciśnienie promieniowania elektromagnetycznego. Model opiera się na rozwiązaniu układu pięciu równań: równania równowagi hydrostatycznej, równania masy, równania radiacyjnego transportu energii, równania produkcji energii jądrowej oraz równania stanu. Równania te zostały zaprezentowane w wielu podręcznikach astrofizyki m. in. w Chandrasekhar [2]. Wykorzystując obserwowane parametry (właściwości) Słońca, model pozwala wyliczyć wartości ciśnienia P(0) i temperatury T(0) oraz moc produkowanej energii jądrowej, równą obserwowanej mocy Słońca L=3,486⋅1026 W. Energię jądrową obliczono z wykorzystaniem równań opisujących dwa cykle: pp i CNO, przedstawionych przez Schwarzschilda [3]. Opracowany model, dowodzący słuszności założenia Eddingtona, zostanie porównany z modelem standardowym opartym o równanie politropy P=Kρ(1+n)/n. Zostanie opisane zagadnienie transportu energii i równowagi gwiazdy potwierdzone przez twierdzenia równowagowe zaprezentowane przez Chandrasekhara [2]. Zostanie też zaprezentowane twierdzenie pokazujące, że w sferycznie symetrycznym rozkładzie masy to wynika z prawa powszechnego ciążenia.

Literatura:

[1]. A. S. Eddington, The Internal Constitution of the Stars, 1926, str. 125
[2]
. S. Chandrasekhar, An Introduction to the Study of Stellar Structure, 1939, rozdział III
[3]. M. Schwarzschild, Structure and evolution of the stars, 1958, str. 81

e-mail:tadeusz.firszt@planetarium.edu.pl

Konwersatorium odbędzie się hybrydowo w czwartek 23.10.2025 r. o godz. 1600 w Auli im. Waldemara Pańki, ul. Bankowa 14 w Katowicach oraz poprzez platformę Teams.
Do transmisji w Teams można dołączyć od godz. 1530.

Link do transmisji: Teams.

23.01.2025 – Konwersatorium PTF – dr hab. Paweł Bernard, prof. UJ „Zastosowanie pomiarów obciążenia poznawczego w dydaktyce”

Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział w Katowicach

zaprasza na konwersatorium na którym:

dr hab. Paweł Bernard, prof. UJ

z Zakładu Dydaktyki Chemii, Wydział Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego

wygłosi wykład w języku polskim pt.

Zastosowanie pomiarów obciążenia poznawczego w dydaktyce

dr hab. Paweł Bernard, prof. UJ, dr Mária Babinčáková

Teoria obciążenia poznawczego (ang. Cognitive Load Theory) to teoria psychologiczna opracowana przez Johna Swellera w latach 80. XX wieku. Zajmuje się tym, jak ludzki mózg przetwarza i przyswaja informacje podczas uczenia się. Teoria opiera się na założeniu, że zasoby poznawcze człowieka są ograniczone, co oznacza, że istnieje limit informacji, które można jednocześnie przechowywać i przetwarzać w pamięci roboczej. Analiza procesu uczenia się w świetle tej teorii pozwala nam tak projektować materiały edukacyjne, aby zoptymalizować ten proces. Można tego dokonać poprzez pomiary obciążenia poznawczego, często definiowanego jako wysiłek umysłowy związany z rozwiązywaniem problemów i transferem informacji pomiędzy pamięcią roboczą a pamięcią długoterminową. Istnieje kilka sposobów pomiaru obciążenia poznawczego. Klasycznie odbywa się to za pomocą metod subiektywnych, takich jak ankiety, wywiady i testy samooceny. Z drugiej strony bardziej obiektywne wyniki można uzyskać, mierząc reakcje fizjologiczne organizmu, takie jak reakcja skórno-galwaniczna, śledzenie ruchu i średnicy gałek ocznych, analiza zmienności rytmu serca, elektroencefalografia czy rezonans magnetyczny.  Podczas wykładu przestawione zostaną przykłady zastosowania pomiarów obciążenia poznawczego do optymalizacji klasycznych materiałów dydaktycznych wykorzystywanych w nauczaniu chemii oraz oszacowania przydatności materiałów dydaktycznych bazujących na rzeczywistości wirtualnej i mieszanej.

e-mail:pawel.bernard@uj.edu.pl

http: www.zdch.uj.edu.pl/bernard

Konwersatorium odbędzie się hybrydowo w czwartek 23.01.2025 r. o godz. 1600 w Auli Kopernika, ul. Bankowa 14 w Katowicach oraz poprzez platformę Teams.
Do transmisji w Teams można dołączyć od godz. 1530.

Link do transmisji: Teams.


 

13.12.2024 – Seminarium naukowe PTCh i PTF – Dr Donna Arnold – Exploring structural correlations to design materials with new frustrated topologies

Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział w Katowicach
zaprasza na seminarium naukowe współprowadzone wraz z
Polskim Towarzystwem Chemicznym
na którym:

Dr Donna Arnold

University of Kent, Canterbury

wygłosi wykład w języku angielskim pt.

Exploring structural correlations
to design materials with new frustrated topologies

Magnetic materials are fundamental to the operation of our contemporary technological society and frustrated magnetic materials are a vibrant area of research at the fundamental and applied levels.
Geometric frustration arises when interactions between magnetic degrees of freedom are incompatible with the underlying crystal geometry. For example, in antiferromagnetic (AFM) materials, which exhibit triangular connectivity between magnetic species, each individual spin cannot satisfy all pairwise interactions. This ‘frustration’ of the spins leads to ground state degeneracy, the realisation of unconventional magnetic properties (e.g. spin liquids, magnetic monopoles, incommensurate helical or cycloidal order) and typically short-range correlations.

Layered metal oxides are an important class of materials not only due to their compositional flexibility but also for their importance in battery technologies. By far the most widely studied family of materials are the Delafossite materials (ABO2, where A is a cation such as Na+ or Ca2+ and B is typically a transition metal). These materials exhibit triangular connectivity of the metal species within the BO2 layer leading to frustration. Through control of synthetic procedures and exploiting compositional flexibility we can tune the connectivity of the magnetic species to design materials with new frustrated topologies.

In this seminar, we will present some of our recent work on Ca2Mn3O8, which exhibits a bow- tie like lattice, Mn2Mo3O8 which exhibits a kagomé type arrangement of the Mo and Na2Mn3O7 which exhibits a Maple-Leaf like connectivity of the manganese. We will discuss the interrelationship between composition and structure and how this may be exploited for the design of new materials for all applications.

Seminarium odbędzie się w piątek 13.11.2024 r. o godz. 1100 w sali 227,
ul. Bankowa 14 w Katowicach. Transmisja nie jest przewidziana.

Sympozjum Fizycy w świecie SI: przekraczanie granic dyscyplin (czwartek 12.12.2024)

Dyrekcja Instytutu Fizyki UŚ oraz Polskie Towarzystwo Fizyczne mają zaszczyt i przyjemność zaprosić na wyjątkowe sympozjum naukowe

„Fizycy w Świecie SI: Przekraczanie Granic Dyscyplin”,

które odbędzie się w dniu 12 grudnia 2024 roku
w Kampusie Chorzowskim Uniwersytetu Śląskiego, ul. 75 Pułku Piechoty 1, 41-500 Chorzów w auli P/0/05.

Konferencja ta jest dedykowana najnowszym osiągnięciom z zakresu fizyki oraz sztucznej inteligencji, a jej celem jest zainspirowanie i zintegrowanie środowisk naukowych oraz technologicznych. Wydarzenie będzie doskonałą okazją do zaprezentowania, jak umiejętności i wiedza fizyków przyczyniają się do dynamicznego rozwoju sztucznej inteligencji w różnych dziedzinach, w tym w medycynie i optymalizacji procesów przemysłowych.

Szczególną atrakcją tegorocznego wydarzenia będzie segment poświęcony laureatom Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki z 2024 roku, którzy zostali wyróżnieni za przełomowe badania w obszarze komputerów kwantowych oraz ich zastosowań w sztucznej inteligencji. Ich rewolucyjne prace otworzyły nowe horyzonty zarówno w fizyce teoretycznej, jak i stosowanej, stwarzając niespotykane dotąd możliwości rozwoju technologii SI. Ich osiągnięcia będą omawiane podczas konferencji, ukazując, jak te innowacje zmieniają różnorodne branże.

Prelegentami będą fizycy pracujący zarówno na znakomitych uniwersytetach polskich i zagranicznych, jak i w sektorze prywatnym. Przewidujemy wykłady w języku polskim i angielskim. 

Aby uczestniczyć w wydarzeniu w formie stacjonarnej, należy się zarejestrować.
Wydarzenie będzie emitowane na kanale Youtube
(LINK).

Szczegóły na stronie: https://us.edu.pl/instytut/ifiz/event/fizycy-w-swiecie-si-przekraczanie-granic-dyscyplin/

07.11.2024 – Konwersatorium PTF – dr Karina Maciejewska, prof. UŚ – Inżynieria biomedyczna, fizyka i neuronauka łączą siły w walce o przywracanie funkcji sensomotorycznych i augmentacji zdolności poznawczych człowieka

Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział w Katowicach

zaprasza na konwersatorium na którym:

dr Karina Maciejewska, prof. UŚ

Instytut Inżynierii Biomedycznej, Uniwersytet Śląski w Katowicach

wygłosi wykład w języku polskim pt.

Inżynieria biomedyczna, fizyka i neuronauka łączą siły w walce o przywracanie funkcji sensomotorycznych i augmentacji zdolności poznawczych człowieka

Współczesny człowiek jest coraz częściej częścią sztucznego kompleksu mieszanego, wchodząc w interakcję z urządzeniami, robotami lub narzędziami wspomagającymi jego funkcjonowanie. U osób zdrowych takie rozwiązania zwiększają zdolności motoryczne i poznawcze (augmentacja), a u pacjentów – ułatwiają lub wręcz umożliwiają funkcjonowanie (np. neuroprotezy). W celu rozwoju tych narzędzi i lepszego zrozumienia, jak człowiek (jego mózg i ciało) współpracuje z nimi, konieczne są interdyscyplinarne badania na pograniczu inżynierii biomedycznej, fizyki medycznej i neuronauki (czyli nauki badającej układ nerwowy). W ramach wykładu przedstawione zostaną badania dotyczące integracji sensomotorycznej, multisensorycznego sprzężenia zwrotnego, poznania i percepcji ucieleśnienia, z wykorzystaniem sygnałów biomedycznych. Badając aktywność elektryczną mózgu za pomocą elektroencefalografii (EEG) i potencjałów wywołanych (EP), czynność elektryczną mięśni (EMG), przewodność skóry (EDA), oraz wykorzystując nowoczesne technologie (np. wirtualną rzeczywistość, VR), staramy się poznać mechanizmy procesów neurofizjologicznych odpowiedzialnych za interakcje człowiek-technologia oraz nieprawidłową plastyczność mózgu np. w bólu fantomowym.

Konwersatorium odbędzie się hybrydowo w czwartek 07.11.2024 r. o godz. 1600 w Auli Kopernika, ul. Bankowa 14 w Katowicach oraz poprzez platformę Teams.
Do transmisji w Teams można dołączyć od godz. 1530.

Link do transmisji: Teams.

ptf_logo

 

11.01.2024 – Konwersatorium PTF – dr Waldemar Ogłoza – Astronomia w czasach antycznych

Polskie Towarzystwo Fizyczne Oddział w Katowicach

zaprasza na konwersatorium na którym:

Dr Waldemar Ogłoza

Obserwatorium UKEN na Suhorze, oraz Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Chorzowie 

wygłosi wykład w języku polskim pt.

Astronomia w czasach antycznych

Tematem wykładu będzie astronomia z przed ponad 2000 lat. Jak ludzie wówczas postrzegali niebo? Jakie praktyczne znaczenie miały obserwacje Słońca, Księżyca i planet? Jak radzono sobie z przewidywaniem zaćmień i innych zjawisk astronomicznych? Jakie funkcje spełniał tajemniczy mechanizm wydobyty z zatopionego wraku greckiego statku?

Konwersatorium odbędzie się hybrydowo w czwartek 11.01.2024 r. o godz. 1600 w Auli Kopernika, ul. Bankowa 14 w Katowicach oraz poprzez platformę Teams.
Do transmisji w Teams można się będzie łączyć od godz. 15:30.

Link do transmisji: Teams.

 

ptf_logo